Гіяцынт

У раслінным свеце ёсць такая дзіўная расліна, як Гiацынт. Прайшло сто гадоў пасля з'яўлення цюльпанаў у Галандыі.

Аднойчы дзеці гулялі на беразе мора і, як ва ўсе стагоддзі, ляпілі з пяску піражкі і будавалі замкі Мірна гулялі яны, і толькі зрэдку іх тонкія галасы праразалі вечны гуд мора. Раптам хтосьці заўважыў амаль у самых хваль ніколі не бачаная кветка.

У яго такія ж лісце, як у цюльпана, толькі сцябло ўвесь пасаджаны мноствам чырвоных кветачак, падобных на маленькія лілеі. Кветкі цудоўна пахлі. Якія прыбеглі на крыкі дзяцей сталыя здзіўляліся, адкуль магла з'явіцца такая дзіўная кветка. Далей на беразе знайшлі яшчэ некалькі прарослых цыбулін гэтай расліны.

Як яны патрапілі сюды, на пяшчаны бераг? Успомнілі, што ў мінулым месяцы падчас буры загінуў генуэзскі карабель, абломкі якога былі прыбіты да берага. Мабыць, скрыні з цыбулінамі разбіліся пра прыбярэжныя скалы, і некалькі цыбулін, выкінутых на бераг, пусцілі карані і заквітнелі. Жыхары выкапалі гэтыя расліны і сталі разводзіць іх у сваіх садах. Гэта здарылася ў 1734 году. Расліны, выпадкова занесеныя морам, зваліся гiацiнтамi. Да нашага часу дайшоў яшчэ аповяд пра дзіўны выпадак з гаарлемскiм садоўнікам Петромфорельмомi гіяцынтам.

Пётр Форельм кахаў парадак у хаце, у садзе і нават у кветках. Усе расліны ў яго былі роўныя, аднолькавыя; ён не дапушчаў ніякіх адхіленняў ад нормы сярод сваіх кветак. Як толькі ўбачаць якія-небудзь няправільна выраслыя ўцёкі ці лісток, зараз жа абстрыжэ нажніцамі. Як толькі заўважыць няправільна сфармаваны бутончiк, так яго і адшчыкне.

Але Пётр Форельм стаў стары, і штосьці часта стала даваць сябе адчуваць падагра. Вось і ў гэты раз яна прыкавала яго да пасцелі на цэлы тыдзень. А самыя выдатныя гатункі гiацiнтов ужо ўтварылі бутоны і павінны былі заквітнець. — Эх, адзін гіяцынт пачаў завязваць нейкія падазроныя бутоны. Трэба было б адшчыкнуць гэтыя вырадкі, ды не паспеў, — уздыхаў Пётр Форельм, лежучы ў сваёй пасцелі. Але вось, нарэшце, ён змог, абапіраючыся на палку, выйсці ў сад да сваіх гiацiнтам Але што гэта? Адкуль узяўся такі цудоўны гіяцынт? Такіх ніколі не хаджала.

Кожная кветачка была махрыстым. Махрысты гіяцынт! Гэты гіяцынт Форельм назваў «Марыяй»; ён і з'явіўся прабацькам усіх махрыстых гатункаў гiацiнтов. Садоўнікі імкнуліся павялічыць памеры кветак і атрымаць розную афарбоўку іх — сінюю, белую, жоўтую і чырвоную — усіх адценняў. Калі каму-або з садоўнікаў атрымоўвалася атрымаць новы гатунак гiацiнтов, ён запрашаў сяброў-садоўнікаў прыдумляць назву нованароджанай расліне. У 1768 году ўжо было дзве тысячы гатункаў гiацiнтов. Чарльз Дарвін захапляўся гол-ладскiмi гiацiнтамi і правяраў спосабы іх выводзін, апісаныя ў старадаўняй кнізе, выдадзенай у Амстэрдаме ў 1768 году. Дарвін піша ў сваёй кнізе «Змена жывёл і раслін пад уплывам прыручэння»: «Калі разразаць напалову цыбуліны сіняга і чырвонага гіяцынту і скласці іх разам, то яны зрастуцца і дадуць агульнае сцябло. Я бачыў уласнымі вачамі гіяцынт з чырвонымі і сінімі кветкамі. Але ўсяго выдатней тое, што часам атрымліваюцца кветкі, у якіх абодва колеры зліты ў адзін».

Гэта былі вынікі вегетатыўнай гібрыдызацыі. Увага да гiацiнтам прыцягнуў спосаб гадоўлі іх у вадзе каранямі дагары. Быў прыдуманы шкляная пасудзіна, у адну палову якога ўлівалася вада, у іншую, з вузкім і шырокім адтулінамі, насыпалася зямля і саджаліся дзве цыбуліны гіяцынту. Адзін гіяцынт рос звычайна дагары, іншы выходзіў у вузкую адтуліну і рос і заквітаў у вадзе. Атрымлівалася як бы адлюстраванне ў вадзе квітнеючага дагары гіяцынту. У Расіі гiацiнты атрымалі вялікі распаўсюд у канцы XIX і напачатку XX стагоддзі. У вялікіх гарадах вясною і нават у снежні ў шматлікіх хатах можна было бачыць квітнеючыя гiацiнты.

Белыя, чырвоныя, блакітныя кветкі іх маюць моцны і прыемны пах. Гэта найболей каханыя з вясновых пакаёвых раслін. Выганка гiацiнтов і сыход за імі такія ж, як і за цюльпанамі. У царскі час іх у Расію прывозілі з Галандыі, хоць маглі паспяхова разводзіць каўказскія гiацiнты ў наваколлях Батума і Сухума.

У наш час іх гадоўля мае вялікія перспектывы. Радзіма гiацiнтов — Балканскі паўвостраў. Для лепшага паспявання цыбулін, і тым самым лепшага красавання гiацiнтов, іх з Галандыі адпраўлялі на некаторы час на радзіму, да Міжземнага мора. У Грэцыі гiацiнты распускаюцца на палях пасля цёплых вясновых дажджоў… І назва «гіяцынт» азначае: «кветка дажджоў» — гiацiнтус орiенталiс (Hyacinthus orientalis) — гіяцынт усходні (сямейства лiлейных).

У старажытнай Грэцыі было сумнае паданне пра з'яўленне гэтай кветкі з кропель крыві смяротна параненага на спартовых змаганнях юнака Гіяцынту. «Кроў тым часам, што, разліўшыся вакол, мурог запляміла, Крывёй ужо не была: блiстательней ракавін тiрскiх Вырасла кветка. У яго — выгляд лілеі, калі б толькі Не быў бусакоў у яго пялёстак, а ў лілей срэбны.

Паважаюць і дагэтуль яго: што ні год, па звычаі продкаў, Славяць урачыста там Гiацiнтii — свята вясновы» Падарожнічаючы па нашым сайце можна шмат пазнаць пра расліны і не толькі гiацынт, Вас скораць і абляпіха і прыстасаванні для ўборкі , а альяс выкліча поўнае захапленне. Запішыце назву сайта - prilesie.by і зазірайце да нас часцей. А калі жадаеце штосьці дадаць, пішыце ў каментарах, мы абавязкова дапоўнім апісанне, спаслаўшыся на Вас.