Расліны згадваныя ў Бібліі

З першых старонак Святога Пісання мы знаходзім згадванне пра расліны. У Бібліі гаворыцца, што Бог стварыў траву і дрэвы на трэці дзень (Побыт.1:11), аднак некаторыя расліны (цёрне і волчцы) з'явіліся пазней як праклён за грэх прабацькоў (Побыт.3:18). Слова "волчцы" ужываецца ў Бібліі вылучна ў множным ліку і практычна заўсёды разам са словам "цёрн", азначаюць усякую бескарысную, шкодную, непрыдатную расліннасць. Гэтыя словы служаць зборнай назвай цэлага шэрагу пустазельных і калючых раслін, якія растуць паўсюль, але з адмысловай шпаркасцю яны распаўсюджваюцца на пустэльных участках, нядбайна апрацоўваных, ці зусім на закінутых раллях і вінаградніках.

Першапачаткова Богам было ўсталявана, што менавіта расліны будуць складаць ежу людзей і жывёл (Побыт. 1:29-30) і толькі пасля патопу людзі атрымалі дазвол ужываць у ежу «усе рухомыя, што жыве» (Побыт.9:3).

Згадваныя ў Бібліі расліны можна падзяліць на тры групы: ужытныя чалавекам у ежу, выкарыстоўваныя для будаўніцтва і ўжывальныя ў рэлігійным служэнні.

Расліны, якія ўжываюцца чалавекам у ежу.

Да першай групы ставіцца сельскагаспадарчая трава: пшаніца (лат. Triticum — Руфь.2:23; 1Цар.6:13), ячмень (2Цар.14:30; iез.4:12; iн.6:9), полба, а таксама лён, мята, аніс і кмен. Вялікае значэнне мела агародная гародніна - горкая трава, вельмі каханыя габрэямі, а ў прыватнасці - лук, часнык і каляндра - расліна з сямейства парасонавых, агуркі і дыні, якія габрэі елі ў Егіпце (Чiс.11:5).

Згадваюцца ў Бібліі таксама фісташкі (лат. Terebinthus), міндаль (лат. Amygdalus — Побыт.43:11). Спрадвеку ўжывалі ў ежу плады фініка (iсх.15:27).

Апрацоўвалі ў старажытнай Палестыне і сачавіцу (2Цар.23:11). За чечевiчную поліўку iсав прадаў сваё першародства (Побыт.25:34).

Адмысловую ролю ў жыцці ізраільскага народа гулялі дзве расліны – вінаград і масліна. Культываванне вінаграда пачалося ўжо ў часы Ноя (Побыт.9:20).

З фруктовых дрэў на адмысловым рахунку ў габрэяў знаходзілася таксама смакоўніца, званая на Каўказе інжырам (Ficus carica). Яе сакавітыя суквецці («плады») вядомыя як інжыр, дулі, смоквы і вінныя ягады.

З іншых фруктовых дрэў у Бібліі згадваюцца: сiкомора – егіпецкая смакоўніца (Ficus sycomorus)  (Пс. 77), фінікавая пальма, малюнак якой нават упрыгожвала Храм Саламона, яблыня (Сабака. Сабака. 8, 5), арэхавыя дрэвы (Сабака. Сабака. 6, 11), цэлы сад якіх, паводле сведчання Іосіфа Флавiя, знаходзіўся на беразе Тiверiадского азёры, а таксама рожковое дрэва (Ceratonia siliqua), пладамі якога кармілі свінняў, і якімі сілкаваўся евангельскі блудны сын. Растуць рожковые дрэвы сямейства бабовых у Палестыне, Міжземнамор'е, Індыі і Егіпце.

Расліны выкарыстоўваныя як матэрыял

Першы раз мы сустракаем згадванне пра выкарыстанне раслін у якасці матэрыялу ў першай кнігі Бібліі. Ужо ў Эдэмскім садзе Адам і Ева зрабілі сабе адзежы (Побыт.3:7) з лісця смакоўніцы (лат. ficus). Пазней згадана, што з лёну вырабляліся адзенні святароў: як верхнія, так і ніжнія (Лёваў.16:4; Леў.19:19).

Перад пачаткам патопу Бог загадвае Ною пабудаваць каўчэг з дрэва гофер (Побыт.6:14), пры гэтым дае яму дакладныя памеры плывучага сродку. Пазней, калі паўстала неабходнасць у будаўніцтве Каўчэга запавету, у які былі пакладзены скрыжалі з дзесяццю запаведзямі, выкарыстоўвалася дрэва сiттiм (лат. lignis setthim) ці акацыі (iсх.37:1).

У якасці будаўнічага матэрыялу для царскага палаца і Храма пабудаванага Саламонам згадваюцца кедр (лат. cedrinas ligna —3Цар.7:2), кіпарыс (3Цар.6:34) і алейнае дрэва (лат. lignis olivarum —3Цар.6:31).

Расліны выкарыстоўваныя ў рэлігійным служэнні

У рэлігійных цырымоніях выкарыстоўваліся iссоп (лат. Hyssopus — iсх.12:22; Пс.50:9; iн.19:29), фіміям і міро (Лк.7:38). Таксама для асвячэння храма з вечара і да раніцы выкарыстоўваўся чысты ялей (Лёваў. 24:2). Кожную суботу выпякалася збажына прапановы з пшанічнай пакуты (Лёваў. 24:5).

Не апошнюю ролю гулялі расліны і ў рэлігійных святах. Пасля перасялення ізраільскага народа ў запаветную зямлю быў усталяваны свята пачаткаў. Першы сноп жніва ізраільцяне павінны былі аддаць святару для ўшэсця ў всесожженiе перад Богам «каб набыць спрыянне» (Лёваў. 23:11). А падчас свята шатой выкарыстоўваліся «галінуй прыгожых дерев, галінуй пальмавыя і галінуй дерев шырокалісцевых і верб рачных», з якіх майстраваліся буданы, якія служылі на працягу сямі дзён жыллём для юдэяў.

У перыяд адступу ад праўдзівай веры Біблія згадвае глыбокую пашану старажытных юдэяў дубровам (4Цар.18:4; iс.1:29), а таксама «прысвечаным дрэвам» (2 Пара. 31:1).

Вялікую ролю гуляюць расліны ў прыпавесцях і вяшчунствах Бібліі.

У якасці правобразу габрэйскага народа часта выступае вінаградная лаза (Пс. 79; iс. 5:1-7), а ў евангеллі ад Іяана Ісус Хрыстос  параўноўвае Сябе з праўдзівай вінаграднай лазой (iн. 15:1).  

У пасланні рымлянам габрэі таксама параўноўваюцца з маслінай, а звернутыя з язычнікаў – з дзікай маслінай, прышчэпленай да прыроднай масліны (Рым. 11:17).

У апошняй кнігі Бібліі гаварыцца пра дрэва жыцця. Гэта дзіўнае дрэва расце ў Царстве Нябесным, яно плоданасіць дванаццаць разоў у годзе і на кожны месяц дае свой плён, а лісце яго служаць для вылячэння народаў (Отк. 22:2).

Асаблівая ўвага жадаецца надаць такой расліне, як мандрагор. Гэта расліна з роду шматгадовай травы сямейства пасленовых (Solanaceae, у якое ўваходзіць самая звычайная бульбачка) згадваецца ў некалькіх месцах Бібліі, напрыклад, у Песні песень Саламона: "Мандрагоры ўжо пусцілі пах..." З-за формы каранёў, часам якія нагадваюць чалавечую постаць, іх уздзеянні на чалавека, а таксама з-за фасфарасцавалага свячэння ягад досвіткам у старажытнасці мандрагоры прыпісвалі магічную сілу. Лічылася, што мандрагор вылечвае ад бясплоддзя. Карані гэтай расліны ўтрымоўваюць ізамер атрапіну, названы мандрагорiном, прыгнятальны цэнтральную нервовую сістэму. Драбнюткія дозы выклікаюць схільнасць да сну, а вялікія - узбуджаюць. У сярэднія вякі мандрагору выкарыстоўвалі як сродак ад бессані, рознага роду боляў і ў якасці анестэзавалага. І нават цяпер з яе атрымліваюць рэчыва, выкарыстоўванае ў абязбольвальных прэпаратах.

У кнізе Бібліі Зыход другой часткі мы чытаем пра дзіўную з'яву, які палае, але несгорающем кусце. З асяроддзя гэтага куста Бог звярнуўся да Майсея, заклікаўшы яго вывесці народ Ізраільскі з Егіпту ў Запаветную зямлю. Апыняецца, існуе расліна ясянец белы, які вылучае пары эфірнага масла, лёгка што лёгка ўзгараецца на сонца, а таксама ад паднесенага агню ці маланкі. Куст пры гэтым не загараецца. Так што гэта расліна цалкам можа быць тым кустом, праз які Бог звярнуўся да Майсея.

23.05.2012 Olga